15/04/2022 09:04 View: 547

Linh thiêng Đền Mẫu Đầm Đa (Đức Quốc Mẫu Âu Cơ) ở Hòa Bình

Thánh Mẫu Đầm Đa hay Đức Quốc Mẫu Âu Cơ là vị mẫu thần tổ tiên của người Việt được thờ trong đền Đầm Đa ở xã Phú Lão, huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình.

Thánh Mẫu Đầm Đa là tên thường gọi của Đức Quốc Mẫu Âu Cơ được nhân dân tôn kính phụng thờ trong đền Đầm Đa, là vị mẫu thần tổ tiên của người Việt, được ban sắc phong Quốc Mẫu và được phối thờ ở nhiều đền điện trong hệ thống thờ thần linh Tứ phủ, trong đó tiêu biểu là đền Mẫu Âu Cơ 

Đầm Đa thu hút hàng ngàn du khách tới hành hương dâng lễ hàng năm. 

Truyền thuyết Mẫu Đầm Đa 

Theo truyền thuyết xưa kể lại thì cháu ba đời của Đế Viên họ Thần Nông là Đế Minh nhân chuyến tuần du vùng núi Ngũ Lĩnh Đế Minh lấy con gái Vụ Tiên sinh ra Lộc Tục. Ngài là bậc thánh thông minh. Đế Minh yêu quý Lộc Tục cho nối ngôi, phong là Kinh Dương Vương ( 287-294 trước Công Nguyên) cho cai quản phương Nam. 

Lộc Tục lấy con gái Long Thần là Động Đình Quân sinh ra Lạc Long Quân, tức Sùng Lãm là người có đức độ tài hoa, văn võ song toàn, giúp dân trừ tà giết quỷ. Trong chuyến tuần du ở Động Lăng Xương bên Sông Đà. Lạc Long Quân đã gặp Âu Cơ là con gái của Đế Lai nên hai người đã nên duyên vợ chồng rồi Âu Cơ đã sinh ra bọc trăm trứng nở 100 người con. 

Khi các con lớn lên, Lạc Long Quân đã nói với Âu Cơ: Ta là giống Rồng, nàng là giống Tiên, thuỷ hỏa khó hòa hợp, vì thế hai người đã chia 50 người con theo mẹ lên rừng, 50 người con theo cha xuống biển, trở thành tổ tiên của các tộc người, dòng họ Việt Nam ngày nay. 

Sau khi chia ly, mẹ Âu Cơ đã cùng các con mở mang đất đai bờ cõi. Khai khẩn tới vùng nào, bà cũng dạy dân cách sinh sống hòa thuận ấm no, chỉ bảo nghề nghiệp lâu dài, phải triển sinh hoạt cộng đồng văn hóa khiến cho ai nấy đều biết ơn và tôn kính. Khi tạo dựng cơ nghiệp bền lâu muôn đời, mẹ Âu Cơ mới quay về trời. Bà được ban sắc phong Quốc Mẫu và phối thờ ở nhiều đền điện Tứ phủ, tiêu biểu là đền Mẫu Âu Cơ Đầm Đa.

Xưa nay, tín ngưỡng thờ đạo Mẫu là một trong các hiện tượng văn hóa độc đáo, đặc sắc và nổi trội trong hệ thống tôn giáo, tín ngưỡng ở các làng quê của Việt Nam. Tín ngưỡng này xuất hiện từ hàng nghìn năm trước nhằm thể hiện tư duy, niềm khao khát về mặt tinh thần thờ Mẫu, người sinh thành, nuôi dưỡng, bảo lưu các thế hệ giống nòi; đồng thời, gắn liền với việc đề cao vai trò của người phụ nữ trong xã hội, luôn lấy nghề nông làm nền tảng kinh tế. 

Tín ngưỡng thờ Mẫu có thể coi là một truyền thống đặc sắc, mang tính nhân văn tốt đẹp của người Việt Nam mà ít nơi nào trên thế giới có được. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử hình thành và phát triển, trải bao thăng trầm theo những biến động của xã hội, đời sống tâm linh của người Việt Nam đã có nhiều đổi thay. Song tín ngưỡng thờ Mẫu vẫn tồn tại bền bỉ và có sức lan tỏa rộng khắp trong dân gian, làng xã Việt Nam. 

Đền Mẫu Âu Cơ Đầm Đa ở đâu? 

Đền Mẫu Âu Cơ Đầm Đa cùng với các chùa, hang động thuộc khu du lịch Mẫu Đầm Đa tọa lạc tại địa phận xã Phú Lão, huyện Lạc Thuỷ, tỉnh Hoà Bình. Nơi đây cách thành phố Hà Nội khoảng chừng 80km về phía Nam, cách trung tâm thành phố Hòa Bình khoảng 70km. Được ví như bức tranh thiên nhiên hùng vỹ và tuyệt đẹp mà ở đó lưu trữ những tín ngưỡng bản địa nguyên thủy thờ Mẫu. 

Khi tới đây, ta sẽ có cơ hội khám phá những giá trị nguyên sơ của những rừng cây, hang động gắn liền với dấu ấn sự tích Lạc Long Quân và Âu Cơ như động Tiên, động thạch nhũ, hang Hồ,… 

Lễ hội Mẫu Đầm Đa 

Lễ hội chùa Tiên – Đầm Đa thường kéo dài từ đầu tháng Giêng cho tới khoảng giữa tháng ba âm lịch. 

Đền Mẫu Đầm Đa là địa điểm thu hút khách đông nhất trong quần thể di tích Đầm Đa, sự linh thiêng huyền diệu của Mẫu Tổ Âu Cơ vẫn được lan truyền cho tới tận ngày nay, khiến du khách thập phương vẫn tìm về để cầu xin Quốc Mẫu ban cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, dân chúng ấm no, cuộc sống hạnh phúc. 

Kinh nghiệm đi lễ Mẫu Đầm Đa 

Lễ hội chùa Tiên – Đầm Đa thường kéo dài từ đầu tháng Giêng cho tới khoảng giữa tháng ba âm lịch. Xung quanh khu danh thắng có nhiều nhà nghỉ bình dân. Giá vé tham quan các đền chùa, hang động của Đầm Đa là 10.000 đồng/người/lượt. 

Du khách có thể vừa đi bộ vừa ngắm cảnh trên con đường dẫn đến các đền chùa và hang động khác nhau, hoặc có thể tiết kiệm thời gian bằng cách đi xe ôm và xe điện. Có thể thưởng thức các món ăn đặc sản của Hoà Bình như cơm lam, gà đồi, lợn cắp nách… Du khách nên hỏi kỹ giá trước khi ăn vì dịp lễ hội đầu năm, du khách đến Đầm Đa rất đông, các hàng quán quanh khu vực này thường tăng giá, theo kinh nghiệm của chúng tôi, du khách nên đặt ăn theo xuất (khoảng 100K/1 người là vừa).

Đầm Đa nằm khá gần khu danh thắng chùa Hương nên thuận tiện để thực hiện một chuyến đi nối liền giữa hai địa danh này. Du khách giữ gìn vệ sinh chung của khu du lịch, không xả rác và đồ phế thải bừa bãi, tại các điểm tham quan đều có các thùng rác công cộng, du khách bỏ rác vào đúng nơi quy định. 

Hành trình khám phá Đầm Đa cũng rất thuận tiện, du khách bắt đầu dâng hương thăm quan Đền Trình rồi đền Mẫu, dòng suối Khốm, Động Mẫu Long (còn gọi là Động Mẫu Âu Cơ). Từ động Mẫu Âu Cơ du khách có thể thăm quan quần thể theo các hướng bên phải là lối sang các động như: động Ông Hoàng Bảy, động Cô Chín, động Suối Vàng Suối Bạc tiếp đó đến động Ông Hoàng Mười, động Cung Tiên, động Ông Hoàng Bơ và Động Chùa Tiên. Bên trái Đền Mẫu du khách có thể thăm quan các động Bình An, động Thủy Tiên… 

Đặc biệt du khách nên thăm quan động Tam Tòa Đức Thánh Mẫu (cửa Phật, cửa mẫu nơi có ba tòa động đẹp lung linh huyền ảo) nằm đối diện với đền Trình. Tại đây, du khách sẽ thấy được vẻ đẹp toàn diện của danh thắng Đầm Đa, cùng toàn cảnh làng mạc Phú Lão dưới nắng chiều hoàng hôn mờ ảo. 

Sau khi kết thúc cả một hành trình dài khám phá thú vị, du khách sẽ được thưởng thức những đặc sản “có một không hai” ở vùng đất này như cơm nếp xôi, cơm lam, ngô luộc, gà đồi. 

Đường đi đến đền Mẫu Âu Cơ Đầm Đa 

Nếu đi bằng phương tiện cá nhân, bạn có thể tham khảo hướng đi theo ĐCT Hà Nội – Ninh Bình/ ĐCT Pháp Vân – Cầu Giẽ/ CT01. Đến nút giao Đại Xuyên hướng về đường QL1A. Qua trạm thu phí Cầu Giẽ thì rẽ phải rồi nhập làn vào QL38B hướng về cầu Nhật Tựu. Tại vòng xuyên tiếp theo đi về hướng DT711, Đi qua Cầu Khả Phong nhập vào QL21A – Mẫu Đầm Đa; 

Hoặc cách thứ 2 là quý khách đi theo hướng Hà Đông – Tế Tiêu. Đến Chi Nê đi khoảng 7km là tới biển chỉ dẫn tới Đầm Đa Nếu đi bằng xe khách, quý khách đi chuyển từ bến xe Mỹ Đình bắt xe đi Lạc Thủy, Hòa Bình. 

Bản văn Mẫu Đầm Đa

Con đi tìm mẹ tìm cha

Mà con chưa biết đầm đa mà tìm

Có mẹ dẫn lối chỉ đường

Nên con tìm được quê hương đây rồi

Lòng con xao xuyến ngậm ngùi

Vì thấy mẹ ở bao đời đến nay

Đơn sơ chanh lá thế này

Con vô tình quá tội này tính sao

Mẹ ơi nước mắt con trào

Xót thương ân hận hoà vào lẫn nhau

Con biết mẹ chẳng giận đâu

Nước mắt mẹ chảy sông sâu suối nguồn

Mẹ thương tất cả các con

Đứa ở bên mẹ đứa còn theo cha

Lạc Thuỷ, Phú Lão là nhà

Các con của mẹ gần xa mới về

Sẽ không còn cảnh chia ly

Cha xuôi mẹ ngược con thì muôn phương

Lòng thành con thắp tuần hương

Mừng con của mẹ biết đường về đây

Ăn quả nhớ người trồng cây

Ly lai tài lộc kính dâng lên người

Xây đền thờ mẹ mẹ ơi

Để cho con cháu đời đời được bình yên

Hôm nay con cháu thảo hiền

Xây đền mẹ ngự lập đền nguy nga

Ngôi đền mẫu mẹ Đầm Đa

Có con suối nhỏ vắt qua trước đền

Nước suối chảy rì rầm róc rách

Cá lượn mình luồn lách dưới khe

Đền thờ cây mọc xum xuê

Lối lên Phú Lão lối về Đầm Đa

Mùng bốn tháng chín trời thu

Chúng con rước mẹ về đền thảnh thơi

Ngôi cao chính vị mẹ ơi

Đèn trời đuốc biển soi đường con đi

Về đền mẹ ngự một khi

Chúng con có mẹ con thì chẳng lo

Từ nay có mẹ có cha

Như cá có nước như sông có nguồn

Bao sông nhỏ đổ về biển lớn

Bốn phương trời tụ hợp về đây

Bao năm bao tháng bao ngày

Hôm nay đã có một ngày đoàn viên

Sập tre ghế nứa dâng lên

Long xà hổ phục đôi bên chầu vào

Đền mẹ còn mang di tích

Sắc tặng phong thượng đẳng tối linh

Ngàn thu hương khói phụng thờ

Dâu thiêng còn để ngàn năm lưu truyền

Đền thờ mẫu mẹ thần tiên

Phù hộ cho các đệ tử viên niên thọ trường

Bấy lâu con những ước ao

Chúng con xa mẹ đã bao tháng ngày

Bây giờ con đã về đây

Xa xôi cách trở mấy ngày cũng đi

Con về cửa mẹ một khi

Thiếu thốn của gì xin mẹ cho con

Hay là quản ngại núi non

Xa xôi rừng núi con còn ngại chi

Nếu con thiếu thốn của gì

Con về xin mẹ mẹ thì cho ngay

Cho con không phải đưa tay

Cho con mạnh khoẻ hàng ngày làm ra

Của phật vô số hằng hà

Tiền thì như bể của là như non

Mẹ nào mà chẳng thương con

Con về xin mẹ mẹ còn tiếc chi

Cho con dư ăn thừa tiêu

Buổi sớm buổi chiều con được thảnh thơi

Quyết tâm tin tưởng phật trời

Thế nào cũng được thảnh thơi an nhàn

Trong nhà đầy đủ trăm phần

Hoa đào còn đợi mùa xuân còn chờ

Trên đầu tóc bạc như tơ

Sống lâu trường thọ còn chờ bình thiên

Làn da tay bạc tay tiền

Cung là số bẩm thiên nhiên tự trời

Trong nhà được chữ an vui

Ai ai cũng mến những người thuỷ chung

Trên đầu tóc bạc như bông

Sống lâu trường thọ con mong cháu trời

Cho con làm ít được nhiều

Cũng như hạt giống để gieo trưởng thành

Cây cao cành tốt lá xanh

Hoa sai kết quả nở thành gốc môn

Cho con lại có trí khôn

Cứ làm việc phúc chẳng còn ngại chi

Cứ làm việc phúc thiệt thì

Cũng như đường nọ càng đi càng dài

Hết Bài một lại học bài hai

Con đi tìm mẹ mẹ thì mong con

Xa xôi rừng núi rừng sim

Lòng con tin tưởng con tìm tới nơi

Lòng con tin tưởng phật trời

Trèo non lội suối qua đồi tới đây

Xa xôi rừng núi thế này

Trông lên những núi cùng mây mịt mù

Bước chân vào tới cửa chùa

Luồn qua võng mẹ vào chùa thảnh thơi

Có rồng lượn khú chơi bời

Thuốc tiên đầy đó đợi người thuỷ chung

Đường đi chớ ngại xa gần

Con nào mà chẳng muốn gần mẹ cha

Con muốn tìm mẹ tìm cha

Thì con về núi Đầm Đa mà tìm

Mẹ ở rừng núi rừng sim

Những tre cùng trúc con tìm tới nơi

Tới nơi cửa phật cửa trời

Cửa vua cửa mẫu khác nào bồng loan

Rủ nhau tới cửa Đầm ĐA

Vui vầy tiệc ngọc bàn loan vui vầy

Mấy khi họp mặt tới đây

Khi về để tấm lòng này nhớ thương

Mấy khi họp mặt vui chung

Ngao du cho thoả tấm lòng ước ao

Rủ nhau uống nước giếng đào

Vừa trong vừa mát khác nào thuốc tiên

Thuốc này uống không mất tiền

Thuốc này thì bởi ở miền Đầm Đa

Thuốc này của mẹ của cha

Thuốc này là của phật bà quan âm

Dù con có lỗi có lầm

Đã có đức phật quan âm độ trì

Thuốc này của đức từ bi

Ai có bệnh gì uống vào khỏi ngay

Thuốc thì hàng trăm mô đầy

Bệnh gì cũng uống khỏi ngay tức thì

Xa xôi chớ ngại đường đi

Đã có đức phật hộ trì chứng minh

Thuốc này lấy ở thiên đình

Hoá ra từ thủa bẩm sinh có người

Uống vào mát mẻ thảnh thơi

Cho con sống ở trên đời trăm năm

Để con mùng một hôm rằm

Con tin tưởng phật con năng lên chùa

Đầm Đa cúng lễ bốn mùa

Thiếu gì tình cảnh tìm chùa mà xin

Thế gian có mắt thì nhìn

Dại tìm thuốc quỷ khôn tìm thuốc tiên

Về đền cửa mẫu Đầm Đa

Chúng con bái tạ con quay đầu về

Bốn mùa xuân hạ thu đông

Sở nguyện như ý sở cầu tòng tâm

Chắp tay bái lậy vua cha

Con xin bái lậy mẫu bà Âu Cơ

Tờ vàng thánh sớ trình xong

Con xin bái lậy con quay đầu về

Mẫu về giáng phúc trừ tai

Độ cho các ghế lộc tài để đa

Độ cho phú quý vinh hoa

Độ cho đệ tử khang ninh thọ trường

Độ cho trong cửa trong nhà

Nhà nào lộc ấy phúc này là bao

Độ cho đi chín về mười

Đi tương về tốt như người tài hoa

Độ cho buôn bán gần xa

Độ cho tài lộc như hoa trên cành

Hài Phòng, Hà Nội, Bắc Ninh

Xa xôi Móng Cái trong Vinh cũng về

Con về lễ mẫu hôm nay

Họ Phạm, họ Vũ chúng con tấu quỳ

Họ Trần, họ Nguyễn, họ Đào

Họ Bùi, họ Phạm con vào dâng hương

Họ Đinh, họ Nguyễn lòng thành

Con xin bái tạ mùa xuân chúng con lại về

Con niệm nam mô a di đà phật

Niệm nam mô a di đà phật

Con niệm nam mô a di đà phật

Niệm nam mô a di đà phật.​